احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
481
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
يادداشتهاى روزانه 19 شعبان 1335 - دهم ژون 1917 امروز كنت لگوتتى وزيرمختار اطريش اعتبارنامه خود را از طرف شارل فرانسوا ژزف امپراطور جديد اطريش - هنگرى بحضور شاه تقديم داشت . شنبه 25 شعبان 1335 - 16 ژون 1917 محتشم السلطنه وزير ماليه در ضمن صحبت گفت برحسب پيشنهاد مستوفى الممالك دو روز قبل در جلسه هيئت وزراء به قرائت مكاتباتى كه سابقا بين سيد ضياء الدين و معين الوزاره رئيس كابينه وزارت امور خارجه ردوبدل شده بود مبادرت شد و مقرر گرديد كميسيونى در وزارت خارجه برياست معين الوزاره تشكيل و كليه مسائل مربوطه به انقلاب روسيه مورد مذاكره و مداقه واقع شود و اقدام لازم و مقتضى به عمل آيد . يكشنبه 26 شعبان 1335 - 17 ژوئن 1917 قراردادى كه در كابينه اخير وثوق الدوله با خوشتاريا منعقد شده و در پيرامون آن هياهوى بسيار در مطبوعات و محافل ملى برپا گرديده بود و دولت وقت در استتار مواد قرارداد اصرار داشت اينك متن آن بشرح ذيل در جرايد طهران انتشار يافت : سيد ضياء الدين طباطبائى رئيس الوزراء ( بعد از جنگ رياست دولت را با اختيارات ديكتاتورى بوسيلهء كودتا قبضه كرد ) « بين دولت شاهنشاهى ايران بنمايندگى حضرت اشرف آقاى وثوق الدوله رئيس الوزراء و وزير امور خارجه از يك طرف و مسيو آكاكى مقودريچ خوشتاريا تبعه روسيه از طرف ديگر مواد و شرايط ذيل مقرر گرديد : 1 - دولت ايران امتياز مخصوص و منحصر كشف استخراج تمام معادن و مواد معدنى ولايات كنونى گيلان و مازندران و استرآباد و ولايت اردبيل را به مسيو خوشتاريا واگذار مينمايد . معادن آهك و سنگ آهك و سنگ گچ و رمل و خاك رست و مرمر و سنگ بنا و گل چينى و نمك و طلا و نقره و جواهرات و نفت ولايات گيلان و مازندران و استرآباد و ولايت اردبيل و همچنين گوگرد در ولايات مزبوره و كليه معادن كه سابقا امتياز آنها داده شده و اكنون در تحت استخراج منظم مىباشد يا اينكه استفاده از آنها بواسطه كيفيات و علل مندرجه در امتيازنامههاى معادن مزبوره به عهدهء تأخير افتاده است از اين امتياز صريحا مستثنى است .